***  "Nosi długie włosy i gra na gitarze, to pewnie też trawkę popala, albo inne świństwa bierze” , „Chłopak Marty chodzi do solarium i depiluje sobie brwi, pewnie jest gejem, ale jeszcze o tym nie wie”, „Drugiej grupie dała łatwiejsze pytania, dlatego prawie wszyscy tam zaliczyli kolokwium.” Często słyszymy i sami formułujemy podobne twierdzenia. Takie twierdzenia to stereotypy. Rzadko zdajemy sobie sprawę z tego, jak bardzo jesteśmy nimi przesiąknięci.
***  Pierwsze pojęcie stereotypu zostało wprowadzone do psychologii w 1912 roku przez amerykańskiego socjologa Waltera Lippmana. Definiował on stereotypy jako wspólne ludziom uproszczone opinie na temat świata. Początkowym źródłem takich uproszczonych opinii jest rodzina i najbliższe otoczenie. Granice między sobą a innymi zaczynamy przeprowadzać już w drugim roku naszego życia. Natomiast w wieku sześciu lat posługujemy się kategorią „My” do określenia zbiorowości, z którą się utożsamiamy. Z biegiem lat segregujemy nasze doświadczenia według myślowych schematów, które nabywamy także przez masmedia. Posiadana wiedza na temat innych ludzi często nie jest wynikiem naszego bezpośredniego z nimi kontaktu, ale pochodzi z drugiego czy trzeciego źródła. Niestety większość opinii, na których bazujemy jest zasłyszana lub spreparowana przez media 
i często służy tłumaczeniu naszych własnych uprzedzeń. Nie często zastanawiamy się, czym właściwie są stereotypy, jaki jest mechanizm ich powstawania i jakie pełnią w naszym życiu funkcje?
***  W psychologii społecznej są dwa podejścia do stereotypów: indywidualne i kulturowe. W kontekście indywidualnym większą uwagę poświęca się mechanizmom powstawania stereotypów, w społeczno- kulturalnym nacisk kładzie się na treści, jakie ze sobą niosą, oraz na sposoby ich rozpowszechniania. W ujęciu indywidualnym stereotypy istnieją niezależnie od tego, ile osób je podziela. Stereotyp przejawia się w sposobie zbierania, przechowywania i wykorzystywania określonych informacji o świecie, innych ludziach lub grupach społecznych.
Tworzenie się stereotypów odbywa się na różnych poziomach ogólności: dotyczy ogółu społeczeństwa, określonych grup społecznych lub poszczególnych osób.
***  W poznawaniu świata, w tym także ludzi, kierujemy się schematami. Uzyskanie wszystkich informacji na temat otaczającej nas rzeczywistości jest niewykonalne. Poznanie jest procesem, który potrzebuje czasu i ulega zmianom. Bez wątpienia życie jest zbyt krótkie, by poznać wszystko i wszystkich. Musimy zatem segregować informacje płynące z zewnątrz. Segregacja ta odbywa się na bazie schematów poznawczych, wedle których pewne informacje są warte zachowania, a pewne nie. W relacjach społecznych schematy poznawcze określa się mianem schematów grupowych, czyli zbioru opinii na temat cech specyficznych określonej grupy. Kierując się schematem grupowym zapamiętujemy te informacje o danej grupie, które są naszym zdaniem istotne, a odrzucamy te, które się z tym stereotypem nie zgadzają. Na podstawie tak dobranych informacji jesteśmy już w stanie wydawać sądy o innych.
***  Innym, mniej ogólnym ujęciem stereotypu jest prototyp grupowy. Na przykład Niemiec kojarzy nam się najczęściej z dokładnym, punktualnym, pedantycznym oraz pozbawionym poczucia humoru jasnym blondynem.
W prototypie grupowym posługujemy się skojarzeniami pomiędzy etykietami a cechami specyficznymi danej zbiorowości. Sprzyja to tworzeniu oczekiwań. Od Niemca będziemy wymagać precyzji, od Włocha zamiłowania do spotkań rodzinnych i piłki nożnej, a od Anglika emocjonalnego chłodu.
***  Istnieje jeszcze tzw. stereotyp konfesyjny. Narodowość łączy się tutaj z wyznaniem. Rosjanin jest zawsze prawosławny, Arab to muzułmanin, Polak- katolik. Oczywiście społeczeństwo także stanowi „skarbnicę” stereotypów, ale o tym w następnym artykule.

{c} 2006 małgorzata OLSZAK
{p} & {c} 2006-2009 grupa BEZ DECH